O Duchu – 10 dowodów przeciwko „Trójcy”

1. Jakie imię ma Duch Święty?

W przeciwieństwie do imienia Boga JHWH, które pojawia się w Biblii ponad 6000 razy, Duch Święty nie jest przedstawiany jako posiadający osobiste imię własne.

Bóg Ojciec ma imię JHWH, Chrystus nosi imię Jezus (Jeszua), natomiast w odniesieniu do Ducha Świętego nie znajdujemy w Biblii analogicznego imienia własnego.

Zaskakuje to tym bardziej, gdyż w starożytności imię odgrywało istotną rolę w określaniu tożsamości i rozpoznawalności. W Słowniku biblijnym w Biblii Tysiąclecia IV w. (Pallottinum 1989), pod hasłem „Imię”,  czytamy:

„IMIĘ — według pojęć starożytnych nie tylko wyróżnia człowieka od innych, lecz określając go, stanowi istotną część składową jego osobowości. Stąd to, co nie ma imienia, nie istnieje, a człowiek bez imienia jest bez znaczenia. Uważano, że imię odpowiada istocie człowieka lub jego przymiotom (nomen — omen). W zastosowaniu do Boga imię jest synonimem chwały i potęgi Bożej.”

Znaczenie słów oryginalnie używanych przez autorów biblijnych w odniesieniu do Ducha Świętego, również nie wskazują na odrębną od Boga osobę. W języku hebrajskim jest to słowo ruach, a w języku greckim pneuma. Terminy te oznaczają „ducha”, „tchnienie”, „powiew” lub „wiatr” i nie pełnią funkcji imienia własnego. W Słownik Wiedzy Biblijnej „Vocatio” z 1997 roku pod hasłem DUCH ŚWIĘTY czytamy:

„W języku Biblii nie ma odręb­nego słowa na określenie ducha; pojęcie to wyra­żano za pomocą metaforycznych słów, które do­słownie znaczą wiatr i oddech (hebr. ruah; gr. pneuma). Wiatr jest siłą niewidzialną, nieprze­widywalną i niekontrolowaną, która przewraca wszystko, co napotka na swojej drodze […]”

Zastosowanie takich określeń  jak „wiatr” czy „oddech” nie sprzyja rozumieniu tego określenia jako imienia własnego osoby, lecz raczej jako opisu sposobu działania. Warto również zauważyć, że w greckim tekście Nowego Testamentu wyrażenie „pneuma hagion” (Duch Święty) bardzo często występuje bez rodzajnika określonego. W języku greckim brak rodzajnika bywa używany wtedy, gdy autor nie wskazuje na konkretną, zindywidualizowaną osobę, lecz akcentuje cechę, działanie lub sposób przejawiania się danego zjawiska.

W takim ujęciu „duch święty” może oznaczać święte działanie Boga, Jego moc lub wpływ, podobnie jak w przypadku innych abstrakcyjnych pojęć występujących w grece bez rodzajnika. Zjawisko to wspiera tezę, że określenie „Duch Święty” nie funkcjonuje w Nowym Testamencie jako imię osobowe.

Oczywiście sam brak rodzajnika nie rozstrzyga jednoznacznie kwestii osobowości. Dotyczy raczej sposobu językowego ujęcia pojęcia.

A co z teorią, że „Parakletos” miałoby być imieniem Ducha Świętego? Zagadnienie to zostało szerzej omówione w osobnym wpisie na blogu, w artykule:  Pocieszyciel.

2. Duch Święty nigdy nie objawia się jako osoba

Aniołowie — istoty duchowe — gdy materializowali się, aby mogli być widziani przez ludzi, przybierali postać ludzką (wygląd mężczyzn). Duch Święty nigdy natomiast nie objawiał się w postaci osobowej. Przedstawiany jest natomiast w Piśmie Świętym często poprzez znaki i symbole, takie jak powiew, wiatr, języki ognia, a także  gołębia podczas chrztu Jezusa (Mt 3:16)

Gdyby Duch Święty był osobą, trudno byłoby wyjaśnić fakt, że objawiał się w postaci zwierzęcia. Jest to szczególnie problematyczne w świetle słów zapisanych w Księdze Powtórzonego Prawa 4:15–17 (Biblia Poznańska):

„Strzeżcie się więc pilnie — bo nie widzieliście żadnej postaci w dniu, w którym Jahwe przemówił do was na Chorebie spośród ognia — abyście się nie sprzeniewierzyli, wykonując dla siebie rzeźby przedstawiające jakąkolwiek podobiznę: postać mężczyzny albo kobiety, obraz jakiegokolwiek zwierzęcia żyjącego na ziemi [czy] jakiegoś ptaka latającego pod niebem”.

Skoro Bóg zakazał przedstawiania siebie w postaci zwierzęcia, trudno przyjąć, że miałby objawić swoją „trzecią osobę” właśnie pod postacią ptaka. Taki wniosek prowadziłby do sprzeczności z własnym objawieniem Boga.

Kolejną trudnością jest to, że Duch Święty bywa w Piśmie Świętym określany jako pieczęć Boga, zadatek oraz palec Boga. Są to  określenia o charakterze funkcjonalnym i symbolicznym, opisujące działanie Boga, a nie niezależną osobę.

Ten sam sposób obrazowania widoczny jest w Objawieniu Jana, gdzie mowa o „siedmiu duchach Boga”, przedstawionych symbolicznie jako siedem lamp ognistych stojących przed tronem ( zob. Objawienie 1:4; 4:5). Trudno przyjąć, by osoba Boga została ukazana jako element wyposażenia niebiańskiej świątyni. Obraz lamp lub świeczników wskazuje tu raczej na manifestację Bożej mocy i działania, a nie na istnienie trzeciej osoby Boga.

Symbolika ta konsekwentnie potwierdza, że Duch Święty w Biblii nie funkcjonuje jako odrębna osoba, lecz jako wieloaspektowe działanie Boga. Objawia się ono w różny sposób i w różnym natężeniu, zgodnie z Jego wolą. Wynika z tego jasno, że teza o osobowości Ducha Świętego nie wypływa bezpośrednio z tekstu biblijnego, lecz z późniejszej refleksji doktrynalnej, nałożonej na przekaz Pisma.

3.  Modlitwy do Ducha Świętego

W całej Biblii nie znajdziemy ani jednej zanotowanej modlitwy skierowanej do Ducha Świętego. Nie ma żadnego przykładu, by Jezus lub Jego uczniowie zwracali się do Ducha Świętego jako adresata modlitwy.

Jeżeli jednak — zgodnie z doktryną trynitarną — Duch Święty jest osobą równą Bogu Ojcu i Synowi, brak takich modlitw rodzi poważne pytanie: dlaczego? Trudno bowiem logicznie wyjaśnić, dlaczego jedna z trzech rzekomo równych sobie osób w ogóle nie pojawia się w praktyce modlitewnej pierwszych chrześcijan.

Nowy Testament ukazuje natomiast Ducha Świętego bardzo często, lecz w innym kontekście — jako dar pochodzący od Boga. Wierzący nie modlą się do Ducha, lecz o Ducha. Dobrym przykładem jest fragment z Ewangelii Łukasza 11:3, (BW):

„Jeśli więc wy, choć źli jesteście, umiecie dawać dobre dary dzieciom swoim, o ileż bardziej Ojciec z nieba da Ducha Świętego tym, którzy Go proszą.”

Modlitwa o Ducha ma być skierowana do Ojca. To On udziela Ducha Świętego tym, którzy o to proszą. Czy nie zastanawia cię to, że Ojciec jest dysponentem rzekomej trzeciej osoby Boga? Zauważ, że Duch nie jest nigdy adresatem modlitwy, lecz darem od Boga.

Gdyby Duch Święty był osobą równą Ojcu i Synowi, naturalne i logiczne byłoby zwracanie się do Niego bezpośrednio w modlitwie. Pismo Święte jednak tego nie pokazuje. Pierwsi chrześcijanie modlą się o Ducha, a nie do Ducha.

Taki obraz jest spójny i zrozumiały, jeśli przyjmiemy, że Duch Święty nie jest odrębną od Boga Osobą. Brak jakichkolwiek modlitw skierowanych do Ducha Świętego stanowi poważny problem dla doktryny Trójcy.

Jak bowiem oddawać równą cześć każdej z trzech Osób, skoro w praktyce modlitewnej jedna z nich jest w Piśmie całkowicie pomijana? Pozostaje to w sprzeczności z zasadą równości czci, wyrażoną w Atanazjańskim Wyznaniu Wiary:

„Równa jest ich chwała, wspólny majestat (…) W tej Trójcy nikt nie jest większy ani mniejszy, lecz wszystkie trzy Osoby są współwieczne i sobie równe”.

Więcej na ten temat znajdziesz w artykule: Czy można wielbić trzy osoby Trójcy w równym stopniu?

4. Czy Ducha Świętego można dzielić i przekazywać innym?

Czy Boga można dzielić na części i „udzielać” Go innym osobom? Takie pytanie nasuwa się przy lekturze opisów zesłania Ducha Świętego.

W Dziejach Apostolskich 2:3–4, (BW) czytamy:

„I ukazały się im języki jakby z ognia, które się rozdzieliły i usiadły na każdym z nich. I napełnieni zostali wszyscy Duchem Świętym i zaczęli mówić innymi językami, tak jak im Duch poddawał.”

Z opisu tego wynika, że Duch Święty nie objawił się tu jako osoba, lecz poprzez symboliczne znaki — „jakby języki  z ognia”. Każdy z obecnych został napełniony tym samym Duchem i otrzymał określone dary, w tym zdolność mówienia innymi językami.

Podobny obraz dzielenia ducha znajdujemy w Księdze Liczb:

„Ja zaś zstąpię i będę tam mówił z tobą, i wezmę nieco z ducha, który jest w tobie, i włożę w nich, i nieść będą wraz z tobą ciężar ludu, abyś nie ty sam musiał go nosić”
(Lb 11:17, BW).

Bóg zapowiada tu, że weźmie z ducha, który jest w Mojżeszu, i przekaże go siedemdziesięciu starszym. Duch działający w Mojżeszu nie jest przedstawiony jako odrębna osoba, lecz jako Boże uzdolnienie, które może zostać udzielone innym. Trudno bowiem mówić o „dzieleniu osoby” i przekazywaniu jej części kolejnym ludziom.

Pismo Święte konsekwentnie używa w odniesieniu do Ducha Świętego określeń takich jak: wylany, udzielony, dany, napełniający. Są to pojęcia pokazujące sposób udzielania ducha innym, działania lub daru, a nie osoby. Osoby nie można „wylać”, „rozlać” ani „wziąć z niej nieco” i przekazać innym.

Zarówno opis zesłania Ducha Świętego w Dziejach Apostolskich, jak i relacja z Księgi Liczb prowadzą do spójnego wniosku: Duch Święty w Biblii nie funkcjonuje jako trzecia osoba Boga, lecz jako działanie, które może być udzielane przez Boga wielu ludziom jednocześnie, w różnym zakresie i według Bożej woli.

Takie rozumienie jest zgodne z całościowym świadectwem Pisma i nie wymaga wprowadzania pojęć, które nie wynikają bezpośrednio z tekstu biblijnego.

5.  Duch Święty obietnica Ojca zesłania mocy z wysokości

Czy Duch Święty jest osobą, czy raczej mocą pochodzącą od Boga? Zobaczmy, co na ten temat mówi Pismo Święte. W słowach Jezusa zapisanych w Ewangelii Łukasza 24:49 (wg Biblii Poznańskiej) czytamy:

„A oto Ja zsyłam na was obietnicę mojego Ojca. Wy zaś pozostańcie w mieście, aż zostaniecie przyobleczeni w moc z wysokości”.

Jezus zapowiada tu zesłanie „mocy z wysokości”, która jest związana z daną przez Boga obietnicą. Czym jest ta moc i jak spełniła się ta zapowiedź? Odpowiedź znajdujemy w wydarzeniach dnia Pięćdziesiątnicy. Wtedy to Bóg obdarzył swoją mocą około 120 uczniów, którzy zostali napełnieni Duchem Świętym. Trudno jednak wyobrazić sobie, by byli oni napełnieni „osobą” podzieloną na 120 części.

Zwróćmy uwagę na sprawozdanie z Dziejów Apostolskich 1:4–5 oraz 2:17–18 (BW):

„A spożywając z nimi posiłek, nakazał im: Nie oddalajcie się z Jerozolimy, lecz oczekujcie obietnicy Ojca, o której słyszeliście ode mnie; Jan bowiem chrzcił wodą, ale wy po niewielu dniach będziecie ochrzczeni Duchem Świętym.”

„I stanie się w ostateczne dni, mówi Pan, Że wyleję Ducha mego na wszelkie ciało I prorokować będą synowie wasi i córki wasze, I młodzieńcy wasi widzenia mieć będą, A starcy wasi śnić będą sny;
Nawet i na sługi moje i służebnice moje Wyleję w owych dniach Ducha mego I prorokować będą ”.

Obietnicą Ojca było więc „ochrzczenie Duchem Świętym” poprzez  „wylanie Ducha”. Trudno jednak mówić o chrzcie w osobie albo o wylaniu osoby na innych ludzi. Naturalny sens tych wypowiedzi wskazuje raczej na udzielenie Bożej mocy, działania i inspiracji pochodzącej od Boga.

W świetle tych tekstów Duch Święty jawi się przede wszystkim jako obiecana przez Ojca moc z wysokości, za pomocą której Bóg działa w ludziach, uzdalniając ich do mówienia, prorokowania i pełnienia Jego woli.

6.  Pomijanie Ducha w opisach Boga i listach apostolskich

Czy nie powinno nas zastanawiać, że w biblijnych wizjach otoczenia Boga nie pojawia się Duch Święty jako odrębna osoba? Prorockie opisy zawarte w Księdze Daniela, Księga Ezechiela oraz w Objawieniu Jana przedstawiają Boga zasiadającego na tronie, otoczonego aniołami, cherubami i innymi istotami niebiańskimi, lecz nigdy nie ukazują osobowego Ducha Świętego jako trzeciej osoby współuczestniczącej w tej scenie.

Jeśli Duch Święty miałby być współistotną osobą Boga, jego nieobecność w tak fundamentalnych wizjach wydaje się co najmniej zastanawiająca.

Podobne pytania rodzą się przy analizie listów apostolskich. Duch Święty jest w nich konsekwentnie pomijany w pozdrowieniach kierowanych do zborów. W wielu listach spotykamy niemal identyczną formułę:

„Łaska wam i pokój od Boga, Ojca naszego, i Pana, Jezusa Chrystusa.”

A co z pozdrowieniami od trzeciej osoby Boga? Taki afront znajdziemy w Pierwszym Liście do Koryntian 1:3, Liście do Efezjan 1:2, Liście do Galatów 1:3, Liście do Filipian 1:2 czy Liście do Filemona 1:3 i innych.

Apostołowie konsekwentnie wymieniają Boga Ojca oraz Pana Jezusa Chrystusa, nie uwzględniając Ducha Świętego. Gdyby Duch Święty był trzecią osobą jednego Boga, pominięcie go w oficjalnych, natchnionych pozdrowieniach do zborów mogłoby być uznane wręcz za świętokradztwo. Tymczasem taki sposób pisania pojawia się systematycznie – zarówno w listach Pawła, jak i w pismach Jana oraz Piotra.

Należy również pamiętać, że pierwsi chrześcijanie wywodzili się w ogromnej mierze z judaizmu. Dla Żydów idea Trójcy byłaby całkowitą nowością, nieznaną ani z Prawa, ani z Proroków. Gdyby nauka o trzech osobach Boga była podstawowym elementem wiary apostolskiej, należałoby oczekiwać, że apostołowie będą ją wyraźnie i często akcentować – zwłaszcza w listach kierowanych do zborów. Tymczasem nie tylko nie wyjaśniają oni tej koncepcji, ale nawet nie uwzględniają Ducha Świętego w najprostszych formułach pozdrowień.

Wszystko to prowadzi do wniosku, że w świadomości autorów natchnionych Duch Święty nie funkcjonował jako odrębna osoba Boga

7.  Brak równości z Ojcem i Jezusem

Często spotykane twierdzenie, że Duch Święty jest „równy co do majestatu i ważności” Bogu Ojcu oraz Jezusowi, nie znajduje jednoznacznego potwierdzenia w Piśmie Świętym. Co więcej, niektóre wypowiedzi Jezusa wyraźnie podważają taką koncepcję.

W Ewangelii Mateusza 12:32 czytamy:

„A jeśliby ktoś rzekł słowo przeciwko Synowi Człowieczemu, będzie mu odpuszczone; ale temu, kto by mówił przeciwko Duchowi Świętemu, nie będzie odpuszczone ani w tym wieku, ani w przyszłym”.

Jeżeli Ojciec, Syn i Duch Święty mieliby być trzema równymi osobami jednego Boga, trudno logicznie wyjaśnić, dlaczego bluźnierstwo przeciwko jednej z tych osób (Synowi) może zostać odpuszczone, a bluźnierstwo przeciwko Duchowi Świętemu – już nie. Równość co do natury i godności powinna pociągać za sobą równość co do odpowiedzialności moralnej i konsekwencji. Tymczasem sam Jezus wprowadza wyraźne rozróżnienie.

Ten problem staje się jeszcze bardziej widoczny w świetle słów Jezusa zapisanych w Ewangelii Marka 13:32 (BT):

„Lecz o dniu owym lub godzinie nikt nie wie: ani aniołowie w niebie, ani Syn, tylko Ojciec”.

Fragment ten bywa często przywoływany jako dowód na to, że Syn nie posiada tej samej wiedzy co Ojciec. Jednak rzadko zwraca się uwagę na jeszcze jeden istotny szczegół: skoro „tylko Ojciec” zna dzień i godzinę, oznacza to, że Duch Święty również tej wiedzy nie posiada. Gdyby Duch Święty był współistotną i wszechwiedzącą osobą Boga, należałoby oczekiwać, że zostanie wymieniony razem z Ojcem. Tymczasem Jezus konsekwentnie wskazuje wyłącznie na Ojca.

W efekcie otrzymujemy obraz hierarchii, a nie równości: Ojciec jako jedyny znający wszystko, Syn podporządkowany Ojcu w zakresie wiedzy, oraz Duch Święty nieujęty w ogóle w tym rozróżnieniu. Taki obraz trudno pogodzić z tezą o trzech równych osobach Boga, posiadających ten sam zakres wiedzy, władzy i majestatu.

W świetle tych fragmentów Pisma Świętego mówienie o pełnej równości Ducha Świętego z Ojcem i Synem napotyka poważne trudności logiczne i tekstowe.

8.  Poczęcie z  Ducha Świętego

Jeżeli Duch Święty miałby być trzecią, odrębną osobą Boga, wówczas – w świetle relacji ewangelicznych – należałoby uznać, że Jezus jest synem Ducha Świętego, a nie Boga Ojca. Brzmi to absurdalnie, lecz takie konsekwencje logiczne niesie za sobą założenie osobowego Ducha Świętego.

Zwróćmy uwagę na opis poczęcia Jezusa zawarty w Ewangelii Łukasza 1:35 (BW), gdzie anioł wyjaśnia Marii:

„Duch Święty zstąpi na ciebie i moc Najwyższego zacieni cię. Dlatego też to, co się narodzi, będzie święte i będzie nazwane Synem Bożym”.

Tekst ten nie tylko nie sugeruje osobowego działania trzeciej osoby Boga, lecz wręcz utożsamia Ducha Świętego z „mocą Najwyższego”. Równoległe użycie obu wyrażeń pokazuje, że Duch Święty jest sposobem, w jaki Bóg działa, a nie kimś od Niego odrębnym. To właśnie dlatego dziecko, które ma się narodzić, zostaje nazwane „Synem Bożym”, a nie „synem Ducha Świętego”.

Podobny sens odnajdujemy w relacji z Ewangelii Mateusza 1:18, gdzie czytamy, że Maria „znalazła się brzemienną z Ducha Świętego”. Nie oznacza to jednak relacji osobowej czy „ojcostwa” Ducha, lecz nadnaturalne działanie Boga, który przez swego Ducha dokonał cudu poczęcia.

Warto zadać pytanie: jak sama Maria rozumiała słowa anioła? Czy wierzyła, że zstąpi na nią jakaś odrębna osoba, czy raczej, że Bóg zadziała swoją świętą mocą? W kontekście żydowskiego monoteizmu odpowiedź wydaje się oczywista. Dla Marii Duch Święty nie był osobą, lecz Jego działającą obecnością i mocą.

Bóg, działając poprzez swojego Ducha, „zacienił” Marię, aby mógł narodzić się Jezus: prawdziwy człowiek, a jednocześnie obiecany potomek z linii Dawida i Syn Boży.

9. Czy Szymon próbował kupić Boga?

W Dzieje Apostolskie 8:18–20 (BT) czytamy:

„A gdy Szymon spostrzegł, że Duch bywa udzielany przez wkładanie rąk apostołów, przyniósł im pieniądze i powiedział: Dajcie i mnie tę moc, aby ten, na kogo ręce włożę, otrzymał Ducha Świętego. A Piotr rzekł do niego: Niech zginą wraz z tobą pieniądze twoje, żeś mniemał, iż za pieniądze można nabyć dar Boży”.

Opis ten stawia przed czytelnikiem proste, ale istotne pytanie: czy Szymon chciał kupić Boga, czy raczej możliwość przekazywania Jego mocy? Odpowiedź jest oczywista. Szymon nie był zainteresowany „nabyciem” Boga, lecz pragnął posiąść dar — zdolność przekazywania mocy objawiającej się w cudach i znakach.

Gdyby Duch Święty był odrębną osobą Boga, sytuacja ta prowadziłaby do poważnych trudności logicznych. Duch jawiłby się jako byt ubezwłasnowolniony, skoro nie on sam decyduje, komu się udziela, lecz czynią to ludzie przez wkładanie rąk. Tymczasem tekst biblijny jasno pokazuje, że przedmiotem zainteresowania Szymona była „moc” oraz „dar Boży”, a nie osoba Boga.

Pismo Święte wielokrotnie mówi o Duchu w kategoriach daru otrzymywanego od Boga. W Pierwszy List Piotra 4:10–11 (BT) czytamy:

„Jako dobrzy szafarze różnorakiej łaski Bożej służcie sobie nawzajem tym darem, jaki każdy otrzymał. Jeżeli kto ma [dar] przemawiania, niech to będą jakby słowa Boże! Jeżeli kto pełni posługę, niech to czyni mocą, której Bóg udziela, aby we wszystkim był uwielbiony Bóg przez Jezusa Chrystusa”.

Apostoł Piotr nie mówi tu o przyjmowaniu osoby, lecz o otrzymywaniu darów i mocy, których źródłem jest Bóg. Duch Święty występuje jako sposób, w jaki Bóg obdarowuje swoich sług, a nie jako ktoś równy Ojcu i Synowi.

Podobny obraz znajdujemy w List do Hebrajczyków 2:4 (BT):

„Bóg zaś uwierzytelnił je znakami, cudami, różnorakimi przejawami mocy i udzielaniem Ducha Świętego według swej woli”.

Tekst ten jednoznacznie pokazuje, że Bóg udziela Ducha Świętego zgodnie ze swoją wolą. Taki sposób mówienia trudno pogodzić z koncepcją Ducha jako samodzielnej, osobowej istoty Boskiej. Nie udziela się ani nie rozdziela osoby. Można natomiast udzielać mocy, darów, zrozumienia, proroctwa i innych umiejętności.

10. Duch Boży w Starym Testamencie

Na zakończenie pojawia się pytanie kluczowe: czy Duch Święty, o którym mówią pisma hebrajskie, jest tym samym Duchem, o którym wspomina Nowy Testament?

Jeśli przyjmiemy ciągłość objawienia, musimy założyć, że pojęcie Ducha Bożego nie zmienia swojej istoty wraz z przejściem od Starego do Nowego Testamentu. Nie może być tak, że Duch Boży w Starym Testamencie oznacza Boże tchnienie i działanie, a w Nowym Testamencie staje się odrębną od Boga osobą. Taka zmiana wymagałaby wyraźnej redefinicji pojęcia — a takiej w tekście biblijnym nie znajdujemy.

Najbardziej naturalnym punktem odniesienia jest sprawdzenie, jak rozumieli Ducha Bożego sami Żydzi, którzy przez stulecia posługiwali się tym pojęciem w modlitwie, liturgii i lekturze Pism. W judaizmie biblijnym i rabinicznym Żydzi nie postrzegali Ducha Bożego jako odrębnej osoby. Rozumieli go jako moc, tchnienie, działanie i obecność Boga. Przez Ducha Bóg stwarza, objawia się, poucza i umacnia człowieka. Duch nie był „innym Bogiem” obok JHWH, lecz sposobem, w jaki jedyny Bóg działa.

Na stronie Judaistycznego Stowarzyszenia 614 zapytano, jak judaizm rozumie istotę Ducha Świętego. W odpowiedzi czytamy m.in.:

„Określenie tłumaczone jako ‘Duch Święty’ występuje w judaizmie jako hebrajska metafora ruach ha-kodesz (‘tchnienie świętości’) i nie jest rozumiane jako osobna istota, lecz jako Boże Natchnienie lub Inspiracja, dzięki której człowiek – np. prorok – podejmuje niezwykłe działania.”

Gdyby przyjąć, że w Nowym Testamencie Duch Święty jest odrębną, osobową istotą Boską, należałoby założyć, że przez całe stulecia Izrael nie rozumiał właściwie jednego z kluczowych elementów objawienia. Taki wniosek wymagałby wyraźnych dowodów tekstowych.

Warto więc zapytać: czy Izraelici, czytając w Pismach o Duchu Świętym, postrzegali Ducha jako odrębnego Boga? Źródła biblijne na to nie wskazują. Równie istotne jest kolejne pytanie: czy Jezus zmienił znaczenie starotestamentowego pojęcia „Duch Święty”? W Ewangeliach nie znajdujemy momentu, w którym Jezus redefiniuje to pojęcie ontologicznie. On i apostołowie posługują się nim w ramach już istniejącego, hebrajskiego rozumienia.

Dlatego Ducha Świętego zarówno w Starym, jak i w Nowym Testamencie należy rozumieć dokładnie tak samo.

Artykuł uaktualniono 14.02.2026 r.

Inne artykuły na temat Ducha Świętego

• Kim jest Duch Święty
• Jakie są dowody na osobowość Ducha Świętego?
  
• Duch Święty jako pocieszyciel (Parakleta)
• Czym Duch Święty Starego Testamentu różni się od Ducha Świętego z Nowego Testamentu?
• Duch Święty udzielający czy udzielany
• Duch Święty palcem Boga?
• Czy Duch Święty jest mocą z wysokości?
• Jak Duch Święty zstąpił na Marię?
• Jak można zasmucać Ducha Świętego?
• Dlaczego, Ducha Świętego nazwano: zadatek, pieczęć i dar
• O czym, świadczy grzech przeciwko Duchowi Świętemu?
• Czy możliwe jest zbawienie bez Ducha Świętego?
• Bóg a Duch Święty